امضای قرارداد اولیه توسعه مراحل 13 و14 میدان گازی پارس جنوبی با شرکت‌های «شل» و «رپسول» روز هفتم بهمن ماه امسال دارای ابعاد متفاوتی بود که از مهم‌ترین آنها موضوع تحریم‌های آمریکا بود به ویژه در شرایط کنونی که این کشور فشارهای خود را بر ایران و شرکای تجاریش به شدت افزایش داده است.
«مصطفی شریف‌النبی»، کارشناس ارشد بازارهای بین‌المللی انرژی در خصوص قرارداد اولیه منعقد شده بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های «شل» و «رپسول» به ایرنا گفت: «مراحل 13 و 14 میدان گازی پارس جنوبی گاز طبیعی مورد نیاز طرح «پرشین ال. ‌ان. جی» را تامین خواهد کرد.
بر اساس قرارداد امضا شده، شرکت‌های شل و رپسول در چارچوب یک قرارداد بیع متقابل (بای بک) این دو مرحله از میدان پارس جنوبی را توسعه خواهند داد.
وی با اشاره به این که طرح «پرشین ال. ‌ان. جی» بر اساس سرمایه‌گذاری مشترک بین شرکت ملی نفت ایران با شرکت‌های «شل» و «رپسول» در صورت رسیدن به توافق نهایی برای تولید «ال. ان. جی» شکل خواهد گرفت، تصریح کرد: «این توافق را تصمیم نهایی برای سرمایه‌گذاری یا«FID‬» می‌نامند.»
این کارشناس ارشد بازارهای بین‌المللی انرژی با اشاره به این که تا زمان امضای «FID‬» سرمایه‌گذاری انجام نخواهد شد، گفت: «در واقع شرکت‌های «شل» و«رپسول» مانند سایر پیمانکاران فعال در بخش نفت و گاز ایران کاری که همان مدیریت پروژه است، انجام می‌دهند و در مقابل آن دستمزد دریافت می‌کنند.»
شریف النبی تصریح کرد: «اگر چنانچه طبق آنچه پیش بینی شده تا اواسط سال آینده میلادی شرکت شل به بخش پایین‌دستی که همان تولید «ال. ان. جی» و در واقع سرمایه‌گذاری مستقیم در یک طرح در ایران است، وارد شود، شرایط متفاوت خواهد بود.»
به‌گفته وی، در کوتاه‌مدت، نظیر آنچه در مورد همکاری شل در طرح میدان‌های نفتی سروش و نوروز انجام شده است، خطری برای این شرکت وجود ندارد.
وی در خصوص این که چه عواملی سبب شد شرکت «شل» با وجود مشکلات موجود، علاقه خود را به همکاری با ایران نشان دهد، گفت: «تعلل بیشتر شرکت «شل» برای امضای این قرارداد می‌توانست راه را برای شرکت چینی «سی‌. ان. پی. سی» که در پی عقد قرارداد توسعه مرحله 14 ‬پارس جنوبی با شرکت ملی نفت ایران بود، باز کند.»
کارشناس ارشد بازارهای بین‌المللی انرژی تصریح کرد: «شرکت‌های چینی در شرایط کنونی به طور گسترده‌ای در حال بلعیدن فرصت‌های موجود در نفت و گاز جهان در جهت نفوذ به حوزه‌های جدید عرضه انرژی هستند و این امر شرکت‌های بین‌المللی را به شدت نگران کرده است. به طوری ‌که مدیرکل شرکت «شل» در این خصوص اظهار داشته است که ما به دنبال همکاری‌های بلندمدت با ایران هستیم، اما در کوتاه‌مدت نگرانی‌هایی نیز داریم.»
وی با اشاره به اینکه شرکت شل به عنوان بزرگ‌ترین شرکت بین‌المللی فعال در تولید و بازاریابی «ال. ان. جی» در جهان نگران از دست دادن موقعیت خود است، افزود: «به طور مثال، این شرکت که در نیجریه و عمان نقش اصلی را در راه‌اندازی صنعت «ال. ان. جی» داشت، اکنون در طرح‌های بعدی «ال. ان. جی» نقش کمتری دارد. به نحوی که در نیجریه در طرح «براس» سهمی برای شل قائل نشده‌اند و عمان ترجیح داده است آینده توسعه گاز خود را با شرکت «بی. پی» دنبال کند. لذا قرارداد اخیر این کشور با بیرتیش پترولیوم (بی‌. پی) در همین راستا بوده است.
به گفته شریف‌النبی، توسعه «ال. ‌ان. جی» در کشورهای برونئی و مالزی نیز به حد نهایت خود رسیده و در موقعیت‌های جدید برای تولید «ال. ‌ان. جی» نظیر آنگولا، مصر، یمن، ترینیداد و ...، شرکت شل مشارکت ندارد.
وی با اشاره به این که دولت ونزوئلا نیز طرح تولید «ال. ‌ان. جی» با مشارکت شل را لغو کرده و در طرح «گورگون» استرالیا به دلیل مشکلات زیست محیطی ادامه کار متوقف شده است، افزود: «از همه این موارد مهم‌تر و در یک اقدام اجباری که صورت گرفت، شرکت شل مجبور شد نقش رهبری طرح ساخالین ال‌. ان. جی روسیه را به شرکت گس پروم پس از یک سال مبارزه آشکار و پنهان با مقام‌های این کشور و در نهایت به دنبال تهدید به لغو امتیاز این پروژه، تسلیم کند. به طوری که سهم شل در این پروژه از 55 درصد به 5/27 درصد (کاهش 50 درصدی) کاهش یافت و در مقابل با کاسته شدن سهام دو شریک دیگر طرح به نفع گس پروم، سهام غول انحصارگر گاز روسیه به 50 ‬درصد به علاوه یک سهم و در واقع تصاحب اکثریت هیات مدیره طرح، افزایش پیدا کرده است. این درحالی است که مدیران شل در پی کاهش لطمه‌های ناشی از این مساله هستند.
از سوی دیگر، تحلیلگران بازار گاز معتقدند که از دست رفتن سهم شرکت شل در پروژه ساخالین، کاهش 400 میلیون بشکه معادل نفت از ذخایر در اختیار شل را سبب خواهد شد.
به گفته صاحبنظران، تاثیر این امر به نحوی بود که مدیر عامل شل در نشست تدوین راهبرد این شرکت در اوایل ماه فوریه‌ امسال گفت: «کاهش چشم‌انداز تولید در نیجریه (به دلیل مشکلات امنیتی و آشوب در مناطق نفتی این کشور) و فروش سهام شرکت در پروژه ساخالین به‌معنای آن است که شرکت شل تا پایان دهه جاری رشد نسبتا کمی را شاهد خواهد بود.
تحلیلگران بازار گاز معتقدند، با توجه به موارد گفته شده، دو پتانسیل باقیمانده برای شرکت‌های بزرگ نفتی مانند شل برای توسعه تجارت ال. ‌ان. جی دو کشور ایران و قطر هستند.
در قطر با توجه به نهایی شدن تمام طرح‌ها که سهم اصلی در اکثر آنها به شرکت‌های آمریکایی «اکزان» و «موبیل» واگذار شده است و فقط 30 درصد سهم یکی از خطوط تولید از طرح‌های شش‌گانه قطر آن هم بدون حق تصمیم‌گیری در خصوص مقصد نهایی عرضه محصول به شرکت شل واگذار شده است، لذا ایران به عنوان یکی از مهم‌ترین پتانسیل‌های جهان برای عرضه ال. ان. جی مورد توجه شرکت‌های بزرگ نفتی بوده و هست.
این تحلیلگران امیدوار هستند، این موقعیت ممتاز کشور از دید دست‌اندرکاران صنعت نفت و گاز ایران دور نماند.