جمعه ۲۹ خرداد ۱۴۰۵
اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس
X
پایتخت انرژی ایران
خاورمیانه قطب تامین گاز دنیا می شود
شنبه, ۰۴ فروردین ۱۳۸۶ ۲۰:۵۴
۶۳۴
طبقه بندی:
  • سردبیر
  • خبر
چچ
خاورمیانه قطب تامین گاز دنیا می شود

گاز، رویای جهان در قرن 21/ بخش اول

خاورمیانه قطب تامین گاز دنیا می شود

از دیرباز استفاده از انرژی از جمله مهم‌ترین نیازهای بشر بوده است. انسان‌های اولیه با استفاده از انرژی‌های باد و آب، نیازهای خود را برآورده می‌ساختند و به مرور زمان با اکتشاف و استخراج ذغال‌سنگ، دوران جدیدی برای توسعه صنعت و حمل‌و‌نقل به وجود آمد، اما با اکتشاف و استخراج نخستین چاه‌های نفت، رفته رفته انرژی جدید ارزان‌تر و مفیدتری پا به عرصه جهان گذاشت.

با رشد روزافزون صنایع در دنیا و به ویژه کشورهای صنعتی و نیاز شدید به انرژی، کشورهای توسعه‌یافته به دلایل مختلف در صدد جانشینی گاز طبیعی با نفت برآمدند. همچنین به دلایل فراوانی پراکندگی گاز طبیعی در جهان، هزینه کمتر استخراج، قیمت مناسب و قابل رقابت آن (با توجه به داشتن ارزش حرارتی)، آلایندگی کمتر محیط‌زیست در قیاس با سایر سوخت‌های فسیلی و دیگر امتیازهایی که سوخت گاز دارد، در سال‌های آتی ارزش واقعی خود را در زمینه‌های مختلف تامین انرژی نشان خواهد داد و به عقیده کارشناسان مسائل انرژی، تقاضای گاز طبیعی تا سال 2010 دو برابر خواهد شد و گاز طبیعی، انرژی برتر قرن 21 خواهد بود.
علاوه بر این، پیش‌بینی شده است که تولید گاز در کشورهای آسیایی غیرعضو OECD نیز افزایش یابد. با این حال، تمامی افزایش تولید در این کشورها برای تامین نیازهای داخلی آنها مورد استفاده قرار خواهد گرفت. ضمن اینکه تامین کسری رشد تقاضا نیز بایستی از محل واردات تامین شود. در کشورهای منطقه آمریکای مرکزی و جنوبی نیز تولید گاز فراتر از تقاضای منطقه‌ای خواهد بود. برای مثال، پیش‌بینی شده است که صادرات LNG از جمهوری ترینیداد و توباگو به خارج از این منطقه، تداوم یافته و ونزوئلا و پرو به جرگه صادرکنندگان گاز به شکل LNG بپیوندند.

بازار LNG در جهان
در سال 2004 تنها 12 کشور صادرکننده گاز به شکل LNG بودند، اما این تعداد در سال‌ 2005 افزایش قابل توجهی یافته است. برای مثال، طی سال‌های اخیر، مصر با آغاز بهره‌برداری از دو پروژه تولید LNG خود به فهرست کشورهای صادرکننده LNG وارد شده است. روسیه نیز در سال 2005 به جرگه صادرکنندگان LNG پیوست. البته این امر نه از طریق LNG تولیدی خود روسیه، بلکه از طریق LNG وارداتی صورت گرفت که این کشور به ازای آن، گاز طبیعی از طریق خط لوله صادر کرده بود. با این حال، روسیه تا سال 2008 یعنی تا زمانی که پروژه مایع‌سازی گاز ساخالین به بهره‌برداری برسد، نمی‌تواند مستقیما وارد بازار LNG شود. نروژ و گینه نیز در حال ساخت اولین واحد LNG خود هستند. ساخت اولین ترمینال مایع‌سازی گاز در آمریکای جنوبی نیز قرار است در سال 2006 آغاز شود. به طور کلی، تعداد کشورهایی که در حال ساخت تاسیسات مورد نیاز برای واردات LNG هستند، در حال افزایش است. چین، کانادا و مکزیک اولین ترمینال‌های واردات LNG خود را در دست ساخت دارند. آلمان، لهستان، کرواسی، سنگاپور و شیلی نیز در حال طراحی برنامه‌هایی برای احداث اولین ترمینال مایع‌سازی گاز خود هستند.

چشم‌انداز تقاضا
بر اساس پیش‌بینی‌ها، میزان مصرف گاز طبیعی منطقه آمریکای شمالی در فاصله سال‌های 2003 تا 2030 به طور متوسط سالانه 1/1 درصد افزایش خواهد یافت. در این میان، ایالات متحده آمریکا از 4/27 تریلیون متر مکعب گاز طبیعی مصرف شده در سال 2003، بیش از 80 درصد آن را به خود اختصاص داده است. بر اساس پیش‌بینی اداره اطلاعات انرژی آمریکا EIA، (مصرف گاز طبیعی با رشد سالانه 4/2 درصد از 95 تریلیون فوت مکعب در سال 2003 به 182 تریلیون فوت مکعب در سال 2030 خواهد رسید. بدین ترتیب، سهم گاز طبیعی در سبد مصرفی انرژی جهان از 24 درصد در سال 2003 به 26 درصد در سال 2030 افزایش خواهد یافت. در سال 2003 کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی) OECD، بیش از نیمی از کشورهای غیرعضو OECD در اروپا و اوراسیا، یک چهارم مصرف جهانی گاز را در اختیار داشته‌اند. سایر کشورهای غیرعضو نیز مابقی مصرف جهانی گاز را به خود اختصاص داده‌اند. بدین ترتیب، کشورهای عضو OECD با برخورداری از زیرساخت‌های لازم برای مصرف و انتقال گاز، مصرف‌کنندگان اصلی بازار گاز محسوب می‌شوند. در مقابل، صنعت گاز در دیگر کشورها، در ابتدای راه خود قرار دارد، به طوری که تقاضای گاز در این کشورها نسبتا پایین است.
از سوی دیگر تکثر منابع تامین گاز طبیعی از جمله دغدغه‌های اصلی کشورهای اروپایی عضو OECD به حساب می‌آید. در میان کشورهای آسیایی عضو سازمان OECD، ژاپن کمترین نرخ رشد مصرف گاز طبیعی را به دلیل کاهش قابل توجه جمعیت و کندتر شدن نرخ رشد اقتصادی تجربه کرده است. با این حال، کشورهای آسیایی غیرعضو سازمان OECD به ویژه چین و هند، بیشترین نرخ رشد تقاضا را برای مصرف گاز طبیعی را داشته‌اند. براساس پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته میزان تقاضای مصرف در این دو کشور در فاصله سال‌های 2003 تا 2030 به طور متوسط سالانه 1/5 درصد رشد خواهد داشت. این در حالی است که این دو کشور ذخایر گاز طبیعی محدودی را در اختیار داشته و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2030 بیش از 40 درصد به واردات گاز طبیعی روی آورند.
به لحاظ تاریخی، ذخایر جهانی گاز همه سالانه روندی فزاینده را شاهد بوده است. در اول ژانویه سال 2006، ذخایر اثبات شده گاز دنیا بر اساس ارقام مندرج در نشریه نفت و گاز (Oil Gas Journal)، رقمی معادل 6112 تریلیون فوت مکعب برآورد شده‌ است که این رقم یک درصد بیش از برآوردهای سال 2005 است.
بیشترین میزان بازبینی در ذخایر اثبات شده گاز مربوط به ایران بوده است. ذخایر گاز کشورمان بین سال‌های 2005 و 2006 رقمی معادل 31 تریلیون فوت مکعب افزایش یافته است که این رقم بیانگر سه درصد رشد است. براساس، ذخایر گاز ایران از 940 تریلیون فوت مکعب در سال 2005 به 971 تریلیون فوت مکعب در سال 2006 افزایش یافته است. همچنین افزایش‌های مشابهی در کشور عربستان‌سعودی گزارش شده است. در مدت یاد شده ذخایر گاز عربستان با هفت تریلیون فوت مکعب افزایش، رشدی سه درصدی را شاهد بوده است. سایر کشورهایی که رشد قابل ملاحظه‌ای در میزان ذخایر خود تجربه کرده‌اند، شامل نروژ (با 11 تریلیون فوت مکعب افزایش) معادل 14 درصد رشد، نیجریه (با 9 تریلیون فوت مکعب افزایش) معادل 5 درصد رشد و اندونزی (با 7 تریلیون فوت مکعب افزایش) برابر 8 درصد رشد ذخایر هستند. در این میان بخش عمده‌ای از این افزایش تولید به صادرات به کشورهای عضو OECD اختصاص خواهد یافت. در سال 2003 کشورهای عضو OECD بالغ بر 41 درصد کل تولید و 52 درصد مجموع مصرف جهانی گاز را در اختیار خود داشته‌اند. اما بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، عرضه گاز طبیعی این کشورها طی سال‌های 2003 تا 2030، رشدی معادل 5/0 درصد و تقاضای سالانه آنها رشدی معادل 5/1 درصد در سال را شاهد خواهد بود. بدین ترتیب، در سال 2030 کشورهای یادشده 25 درصد کل تولید و 40 درصد مجموع مصرف جهانی گاز را دارا خواهند بود. بنابراین این کشورها شدیدا وابسته به تامین کسری گاز مصرفی خود از محل واردات خواهند بود. ضمن اینکه بخش قابل توجهی از افزایش واردات گاز آنها باید از طریق LNG صورت بگیرد. به نظر می‌رسد بخش قابل توجهی از واردات کشورهای OECD از منطقه خاورمیانه تامین شود زیرا در حال حاضر برنامه‌های گسترده‌ای برای افزایش صادرات گاز کشورهای این منطقه در نظر گرفته شده است.
البته بخش عمده‌ای از افزایش تولید گاز در این منطقه به مصرف داخلی به خصوص در بخش تولید برق اختصاص خواهد یافت. به طور کلی، جایگزینی گاز طبیعی با نفت و فرآورده‌های نفتی موجب افزایش صادرات نفتی کشورهای خاورمیانه خواهد شد.

چرا گاز؟!
شاید بتوان یکی از مهم‌ترین دلایل روی آوردن جهان به مصرف گاز را مشمولیت ذخایر این انرژی پاک دانست.
ذخایر گازی جهان در 25 سال گذشته روند افزایشی پایداری داشته است. کشف میدان‌های عظیم مستقل گاز در روسیه مانند اورنگوگ، یامبروگ، بوانکوسکوی در شبه‌جزیره یامال، همچنین میدان عظیم گازی پارس جنوبی در ایران مشترک با گنبد شمالی قطر، سبب افزایش ذخایر گازی جهان شده است؛ تا سال 1996 که از این سال به بعد، ذخایر گاز طبیعی تقریبا ثابت مانده و در سال 2000 دوباره افزایش یافته است. میزان ذخایر اثبات شده گاز طبیعی در سه دهه اخیر، بیش از سه برابر شده است. میزان این ذخایر از حدود 45 تریلیون متر مکعب در سال 1970 به بیش از 150 تریلیون متر مکعب در سال 2000 رسیده است. بررسی میزان ذخایر اثبات شده این حامل انرژی در سه دهه اخیر برای کل جهان، حاکی از افزایش میزان رشد و توسعه در زمینه‌های اکتشاف و تولید گاز طبیعی است. افزایش میزان ذخایر حتی با گسترش میزان تولید آن، جهانیان را به بهره‌برداری از این حامل انرژی سازگار با محیط زیست امیدوار می‌کند.
اکتشافات منابع گازی به طور فزاینده‌ای به همه قاره‌ها گسترش یافته است و بیش از 80 کشور را در بر می‌گیرد. در واقع تعداد کشورهایی که ذخایر گازی عمده دارند، بیش از تعداد کشورهایی است که منابع نفتی عمده دارند.
(بررسی عمر ذخایر جهان در سی سال گذشته، حاکی از افزایش عمر این ذخایر از حدود 45 سال در سال 1970 به بیش از 60 سال در سال 2000 است. در پایان سال 2000 عمر ذخایر اثبات شده جهان با توجه به تولید 42/2 تریلیون مترمکعب، حدود 62 سال در نظر گرفته می‌شود. به این ترتیب، عمر ذخایر گازی 23 سال بیشتر از عمر ذخایر نفتی است و جهان برای تامین نیازهای آتی انرژی خود بیشتر از نفت می‌تواند بر گاز تکیه داشته باشد) در این میان رشد 136 درصدی تولید گاز طبیعی (4/4 درصد رشد سالانه) در یک دوره سی ساله، حاکی از افزایش اهمیت گاز طبیعی در سبد مصرف انرژی کشورهای مصرف کننده انرژی است. متوسط رشد سالانه تولید در دهه‌های 70، 80 و 90 به ترتیب 15/4، 75/3 و 9/1 درصد بوده است. کاهش میزان تولید در دهه 90 به جمهوری‌های شوروی سابق مربوط است که نه تنها تولید اضافی نداشته‌است ، بلکه متوسط سالانه 6/1 درصد کاهش تولید داشته و با توجه به وزنی که این کشور در تولید جهان دارد (حدود 30 درصد) سبب کاهش نرخ رشد تولید در دهه 90 شده‌اند.
آدرس کوتاه شده: