با توجه به اکتشاف منابع جدید نفت و گاز و بهره‌برداری از میدان گازی پارس جنوبی که با کشور قطر مشترک است این سؤال در ذهن مسوولان و کارشناسان نقش بسته است که چگونه از این مخازن بهره‌برداری کنیم و چگونه از محصول آن استفاده کنیم؟ بهره‌برداری و توسعه میادین نفتی و گازی کشور، فرصت مناسبی را برای جذب، انتقال، بومی‌سازی و توسعه فن‌آوری‌های مورد نیاز کشور فراهم آورده است که در صورت برنامه‌ریزی اصولی و مدیریت صحیح، می‌توان حداکثر بهره‌برداری را از آن کرد. همچون شرکت‌های بزرگ نفتی دنیا که با بهره‌گیری از موقعیت‌های مشابه در کشورهای خود، ضمن برطرف کردن نیازمندی‌های خود، با کسب تجربه و آمادگی لازم، وارد بازارهای بین‌المللی شده‌اند.

میزان مصرف داخلی گاز طبیعی
کشور ایران با داشتن 18 درصد از کل ذخایر گاز جهان پس از روسیه، دارای رتبه دوم است. آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در سال 1383 کل مصرف گاز طبیعی در کشور 4/105 میلیارد متر مکعب بوده که 5/99 میلیارد متر مکعب آن از منابع داخلی (شرکت ملی نفت ایران) و 9/5 میلیارد متر مکعب آن از طریق واردات تأمین شده است. از مجموع 4/105 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی جاری در خطوط لوله کشور، 4/91 میلیارد متر مکعب توسط مصرف‌کنندگان داخلی (خانگی، تجاری و صنعتی)، 3/3 میلیارد متر مکعب جهت تزریق، 3/6 میلیارد متر مکعب در مصارف عملیات گازرسانی شرکت ملی گاز، 5/3 میلیارد متر مکعب جهت صادرات و 9/0 میلیارد متر مکعب گاز هم سوزانده می‌شود. برای مصرف گاز طبیعی حالت‌های متفاوتی وجود دارد.

اولویت اول: مصرف داخلی (خانگی، تجاری و صنعتی)
ایران با داشتن جمعیت 70 میلیون نفری و نیز صنایع بزرگ انرژی‌بر، بازار مصرف بزرگی است. بدون شک اصلی‌ترین اولویت کشور مصرف داخلی گاز طبیعی در بخش‌های مختلف (خانگی، تجاری، صنعتی و حمل و نقل) است. علی‌رغم تلاش‌های مفید صورت گرفته، هنوز بسیاری از صنایع مذکور، در گروه مصرف‌کننده گاز طبیعی قرار نگرفته‌اند. بر اساس آمارهای موجود، برای تأمین مصرف داخلی کشور، نیازمند حدود 110 میلیارد متر مکعب گاز در سال هستیم.

اولویت دوم: استفاده از گاز طبیعی به جای فرآورده‌های نفتی
روزانه در کشور حدود 75 میلیون لیتر بنزین مصرف می‌شود که نزدیک به یک سوم این مقدار از طریق واردات تأمین می‌شود. صرف‌نظر از تأثیرات بسیار مثبت زیست محیطی استفاده از گاز طبیعی به جای بنزین که به یکی از معضلات جدی کشور تبدیل شده است اگر بتوان فقط استفاده از گاز را جایگزین نیمی از بنزین مصرفی کشور کرد شاهد صرفه‌جویی اقتصادی بالغ بر ½ میلیارد دلار در سال خواهیم بود. برای اجرای این طرح، سالانه به 10 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی نیاز داریم.

اولویت سوم: تزریق گاز طبیعی به مخازن نفتی به منظور برداشت صیانتی
یکی از موارد استفاده از گاز طبیعی، تزریق به میادین نفتی است. با توجه به نص صریح قانون اساسی، یکی از وظایف اصلی دولت در حوزه نفت، صیانت از مخازن نفتی کشور و افزایش ضریب بازیافت است که تنها از طریق تزریق گاز به میزان لازم و کافی به این مخازن امکان‌پذیر است. بهترین روش جهت افزایش ضریب بازیافت مخازن نفتی ایران از طریق تزریق گاز است. میدان آغاجاری نمونه خوبی برای این موضوع است. حدود 60 سال از شروع بهره‌برداری این میدان می‌گذرد. عدم تزریق گاز در این میدان از شروع تولید، باعث از دست رفتن حدود 10 میلیارد بشکه نفت شده است. به عبارت دیگر در صورتی که از ابتدای تولید میدان آغاجاری، حجم لازم و کافی گاز برای تثبیت فشار مخزن در آن تزریق می‌شد نزدیک به 20 میلیارد بشکه نفت از این میدان قابل استحصال بود در حالی که در حال حاضر در صورت انجام تزریق گاز، حدود 10 میلیارد بشکه نفت از این میدان قابل استحصال است.

مقایسه تولید و مصرف گاز طبیعی در کشور
بر اساس آمار موجود، میزان تولید سالانه گاز در سال 83 به میزان 5/99 میلیارد متر مکعب بوده است و با احتساب بهره‌برداری از 17 فاز دیگر پارس جنوبی در آینده، این مقدار تا میزان 260 میلیارد متر مکعب افزایش خواهد یافت. با توجه به اولویت‌های مطرح شده و اعداد و ارقام مذکور، مصرف سالانه 110 میلیارد متر مکعب توسط مصرف‌کنندگان داخلی که با رشد متوسط 5/11 درصد مواجه است، جایگزینی سالانه 10 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به جای مصرف بنزین و نیاز به تزریق حدود 200 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی در میادین نفتی، بیانگر این واقعیت است که نرم تولید و مصرف در کشور بسیار به هم نزدیک است.

وضعیت جهانی بازار گاز
در حال حاضر ارزش هر یک میلیون Thermal Unit BTU British گاز طبیعی از لحاظ ارزش حرارتی تقریبا معادل 187/0 بشکه نفت خام( حدود 39/3 دلار) است(بر اساس قیمت گاز صادراتی به ترکیه). در حالی که ارزش نفت خام معادل آن (از لحاظ ارزش حرارتی) با احتساب بشکه‌ای 30 دلار، بیش از 5/5 دلار است. یعنی در بازارهای جهانی، گاز در ازای 60 درصد ارزش ذاتی خود معامله می‌شود. گاز علاوه بر ارزانی خود، دارای مزایای دیگری هم است. هزینه کمتر انتقال و پالایش و آلایندگی به مراتب کمتر محیط زیست نسبت به نفت خام، ارزش ذاتی گاز را افزایش می‌دهد. در حالی که قیمت فعلی گاز در بازار جهانی انرژی، برخلاف این واقعیت است.
در صورت انجام برنامه تزریق گاز در مخازن کشور در سال 2025، ایران دارای بالاترین ذخایر نفت و گاز جهان خواهد شد. برای روشن شدن موضوع لازم است به محاسبات زیر توجه شود:
در حال حاضر میزان ذخیره حقیقی عربستان کمتر از 200 میلیارد بشکه نفت است. در حالی که ذخیره حقیقی فعلی ایران همان‌طور که در بالا ذکر شد نزدیک به 40 میلیارد بشکه است.علاوه بر حجم فوق، ایران دارای 27 تریلیون متر مکعب (960 تریلیون فوت مکعب) گاز طبیعی (معادل 160 میلیارد بشکه نفت خام) نیز است. در نتیجه مجموع کل ذخایر حقیقی نفت و گاز ایران معادل 200 میلیارد بشکه نفت خام (200= 160+40) است. حال در صورتی که ذخیره قابل استحصال در اثر تزریق گاز را معادل 50 میلیارد بشکه به عدد فوق اضافه کنیم کل ذخایر حقیقی ایران معادل 250 میلیارد بشکه نفت خام خواهد شد.
در 20 سال آینده، عربستان با تولید 10 میلیون بشکه نفت در روز در مقایسه با تولید 4 میلیون بشکه در روز ایران روزانه حدود 6 میلیون بشکه نفت، بیشتر از ایران تولید می‌کند که طی این مدت 42 میلیارد بشکه (42000= 6×350×20) بیشتر از ایران تولید می‌کند. در سال 2025 عربستان حدود 70 میلیارد بشکه نفت تولید می کند در صورتی که ایران حدود 30 میلیارد بشکه نفت تولید خواهد کرد و لذا مجموع ذخایر حقیقی ایران در این سال، معادل 220 میلیارد بشکه نفت است در حالی که ذخیره حقیقی کشور عربستان در همین سال، 130 میلیارد بشکه نفت خواهد بود. بر این اساس پیش‌بینی می‌شود در سال 2025 ایران دارای بالاترین ذخایر حقیقی نفت و گاز جهان خواهد شد.