یکی از مهم ترین دغدغه های هر سازمان مترقی چگونگی تامین هزینه های آن سازمان یا دسترسی به منابع تامین اعتبار است . ماده هفت قانونتشکیل واداره مناطق ویژه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران می تواند به عنوان یک مسیر قانونی ، راهی جهت درآمدزایی در سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس باشد. اما در اولین گام می باید زیر ساخت های مورد نیاز جهت حرکت در این مسیر فراهم گردد. یکی از این زیرساختها، فن آوری اطلاعات می باشد. در واقع سازمان مبتنی بر فن آوری اطلاعات ، سازمانی پویاست که بهترین خدمات را در سریعترین زمان و با کمترین هزینه ارائه می نماید.

امروزه با پیشرفت سریع جوامع و رشد فن آوریهای نو٬ مباحث جدیدی در حوزه شهرها و شهرداریها مطرح شده است که پیاده سازی آن در مقیاس جهانی و حتی ملی و منطقه ای، می تواند موجب تسریع در پیشرفت مادی و معنوی شهروندان و نیز صرفه جویی در وقت و هزینه ها شود. در این مقاله سعی شده است که با تعریفی دقیق و مبسوط از عناصر مرتبط و دخیل در مبحث شهرداری الکترونیک٬ امکان شفاف شدن و مزایای این موضوع در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس فراهم شود. بدین منظور ابتدا به تعریف اجزاء یک شهرداری الکترونیک می پردازیم . قبل از آن ضروری به نظر می رسد، که مولفه های یک مدیریت شهری سنتی ( و البته مدرن )تعریف شوند.

چنین به نظر می رسد که برای ارئه یک تعریف مشخص از مدیریت شهری ، ذکر کارکردهای آن کافی است.

رویکرد عمومی و کلان در مدیریت شهری ، مشارکت مردم و شهروندان ( اعم از حقیقی و حقوقی ) در اداره شهر یعنی بالا بردن سطح معنوی شهر و منطقه در جهت ارتقای مادی و پیشرفت آن از نظر فیزیکی می باشد. به عبارت دیگر ایجاد ارتباط عاطفی و وابستگی معنوی به محیط زندگی و احساس مسوولیت در قبال آن می تواند انگیزه محرک شهروندان در سهیم شدن ایشان در امور مادی هم در حوزه خصوصی و فردی و هم در حوزه اجتماعی باشد. در واقع مدیریت شهری به معنی مدیریت بر تمام امور محسوس و نامحسوس تاثیرگذار در اداره امور شهر یا منطقه می باشد و می کوشد با تدبیر و ارائه راهکارهای عملی٬ شهر را به محیطی امن از نظر اقتصادی٬ فرهنگی٬ سیاسی و ... برای زندگی شهروندان مبدل کند.

شهرداری سازمانی است که وظیفه ساماندهی و رسیدگی به امور شهر را به عهده دارد. این امور شامل کلیه امور مربوط به ساخت و ساز٬ حمل و نقل و ترافیک٬ نظافت٬ فضای سبز و ... می شود. در واقع شهرداری مجموعه ای از ساز و کارهای مرتبط و درگیر با شهر و شهرنشینی است که هدف از این ساز و کارها تامین و رفع نیازهای مادی و معنوی شهروندان است.

شهرسازی علمی است که با بررسی همه دگرگونیهای فرهنگی، اجتماعی٬ سیاسی و فیزیکی مربوط به شهر ،تلاش می کند که روابط و فرآیندهای موجود در یک شهر را  چه از نظر مادی و چه از نظر معنویُ در قالب نظامی هماهنگ٬ مدیریت و سازماندهی کند.به عبارت دیگر شهرسازی یعنی مطالعه ، طراحی و توسعه شهرها با در نظر گرفتن نیازهای اجتماعی و اقتصادی ؛ ذکر این نکته خالی از فایده نیست که شهرسازی می کوشد با به حداقل رساندن مشکلات شهری، پاسخ گوی نیازهای عمومی جمعیت شهری باشد.

شهرسازی یک واقعیت محسوس است که برای حل معضلات و مسایل شهری نه تنها به بررسی جنبه ها و عوارض بیرونی یک پدیده شهری می پردازد ؛ بلکه رابطه ای مستقیم با ماهیت اجتماعی و انسانی آن پدیده دارد و می توان گفت شهرسازی علمی است که ارتباط تنگاتنگ و نزدیک با زندگی روزمره و لحظه ای انسانها دارد.از این رو می توان شهرسازی را در زمره علوم میان رشته ای قرار داد.

به طور مثال شهرسازی در رفع مشکلات و نارسایی های یک چهار راه در یک شهر ، نه تنها عوامل کالبدی و فیزیکی موضوع را مد نظر قرار می دهد٬ بلکه به عواملی همچون:

الف- عدم رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی

ب- عدم هماهنگی چراغهای راهنما با وسائط نقلیه

ج-مشکلات کالبدی و فیزیکی٬ همچون کاربریهای نا مناسب٬ عرض نامناسب شبکه در چهارراه و ...

نیز توجه می کند؛ بنابراین همانگونه که قبلا نیز اشاره شد : در یک مساله و مشکل شهری عوامل مختلفی نظیر عوامل فرهنگی٬ اقتصادی٬ کالبدی و ... وجود دارد که موجب بروز آن مشکل می شود.

نتیجه اینکه در مسائل و مشکلات شهری و از جمله برنامه ریزی شهری و شهرسازی ، تنها ، در نظر گرفتن مسایل کالبدی و فیزیکی شهر نمی تواند راهگشا باشد و چه بسا این نگرش یکسویه و صرفا فیزیکی، خود ، باعث ایجاد مشکلات و مسایل جدیدی نیز شود؛ لذا در این موارد ، عوامل موثر دیگری نظیر عوامل اقتصادی٬ طبیعی و جغرافیایی٬ تاریخ و ... نیز در نظر گرفته می شود.

اکنون زمان آن فرا رسیده است که از جامعه سنتی کمی فاصله بگیریم و به بررسی یک جامعه مدرن بپردازیم. ابتدا به بررسی ویژگیها و شاخصه های یک جامعه مدرن می پردازیم و در نخستین گام به طور اجمالی ، اجزای چنین جامعه ای را مورد بررسی قرار می دهیم.

 

شهری ( منطقه ای ) است که اداره امور شهروندان و ارائه خدمات دولتی و نیز سازمان های بخش خصوصی و در یک کلام خدمت رسانی به شهروندان به صورت برخط(online) و تمام وقت٬ با کیفیت و ایمنی بالا صورت می پذیرد. در این نوع خدمت رسانی مولفه های فیزیکی و واقعی (نظیر کاغذ و محیط فیزیکی ) جای خود را به مولفه های نامحسوس و مجازی می دهند و این جایگزینی با بهره گیری از ابزار فن آوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و کاربردهای آن انجام می شود. در اینجا شاید این سوال مطرح شود که ضرورت بررسی یک ساختار مدیریت شهری مدرن و به تبع آن یک شهرداری الکترونیک چیست. در پاسخ به این سوال باید گفت : اولا :کاربردی کردن مفاهیم یک مدیریت شهری الکترونیک در یک شهر یا منطقه توسعه نیافته از نظر زیرساخت های خدماتی در آن نسبت به یک شهر یا منطقه در یک چارچوب سنتی توسعه یافته بسیار آسانتر است. ثانیا : همانگونه که بعدا نیز اشاره خواهد شد ارائه خدمات فراگیر به شهروندان به صورت متمرکز در یک شهر یا منطقه فقط با تحقق یک شهرداری الکترونیک ممکن و میسور است. در مورد مزایای مدیریت متمرکز شهری در قسمت های آینده گفتگوخواهیم کرد ؛ اما اکنون به ادامه بحث شهرداری الکترونیک می پردازیم.

همه پیشرفت های علمی و ارائه نظریات گوناگون در مسائل مختلف اجتماعی ، فرهنگی و ... در جهت رفاه بشر می باشد وحوزه شهری نیز از این قاعده مستثنی نیست ؛ اما مساله مهم در تمامی این پیشرفت ها ، تکامل انسان درگیر با محصولات و فرآورده های تکنولوژیکی این پیشرفت هاست. منظور از تکامل ، ارتقا دانش و مهارت و تطابق انسان با شرایط جدید پدید آمده ناشی از این پیشرفت هاست. مسلما شهروندان یک شهر الکترونیک ، تفاوتهایی با شهروندان یک شهر سنتی دارند. این شهروندان ( شهروندان شهر الکترونیکی ) دانش و  مهارتهای ویژه ای دارند که به آنها در دریافت خدمات الکترونیک یاری می رساند؛ با این مقدمه شاید بتوان اینگونه بیان کرد که شهروند الکترونیکی ، کسی است که قابلیت و توانایی انجام وظایف روز مره یک شهروند را با تمامی نقش های شهروندی به کمک ابزارهای الکترونیکی داراست. مقوله های جدیدی چون تجارت الکترونیک٬ دولت الکترونیک٬ آموزش الکترونیک٬ سلامت الکترونیک٬ انتشارات الکترونیک٬ انتخابات الکترونیک و ...هریک در برگیرنده قسمتی از زندگی و فعالیتهای روزمره ما هستند.

در واقع به طور خلاصه، شهروند الکترونیکی شهروندی است که توانایی و مهارت استفاده از خدمات الکترونیکی دولتها را در حد مطلوب داشته باشد و این شهروندان الکترونیکی همان کاربران جوامع الکترونیک هستند.

 

نویسنده : حمید نوشادی کارشناس ارشد واحد معماری و شهرسازی مدیریت خدمات شهری سازمان منطقه ویژه اقتصادی و انرژی پارس