به گزارش پایگاه اطلاع رسانی منطقه ویژه پارس و به نقل از شانا، مبارزه با ویژه خواری و رانت در هفت ماه گذشته به یکی از محورهای مهم برنامههای دولت بدل شده است تا آنجا که رئیس جمهوری گفته است، مبارزه با فساد با شعار درست نمیشود.
صنعت نفت به دلیل گستردگی فعالیت اقتصادی همیشه در معرض خطرات ناشی از مفاسد اقتصادی بوده است تا جایی که در ماههای اخیر نام یک بدهکار کلان نفتی بر سر زبانها افتاد و کار به مراجع ذیصلاح سپرده شد.
بدون مقدمهای دیگر، با مدیرکل بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات وزارت نفت، که حدود هفت ماه پیش به این سمت منصوب شده است در خصوص فرایند کار بازرسی در این وزارتخانه گفتگو کردیم تا دریابیم گلوگاههای برخی مفاسد و رانتها در صنعت نفت بخصوص در گذشته کجاها بوده است.
آنچه که پیش روی شماست، ماحصل گفتگوی شانا با سید رحیم عقیق، مشاور وزیر و مدیرکل بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی وزارت نفت در این زمینه است.
آقای عقیق، چه مواردی علل بروز فساد و تخلف در صنعت نفت است؟
مجموعه صنعت نفت با گستردگی و وسعت مثال زدنی و مبادلات اقتصادی، خرید تجهیزات و قراردادهای پیمانکاری مختلف بیش از هر دستگاه دیگری در معرض تخلفات قرار دارد.
بنابراین، زمینه رشد و گسترش خطا وجود دارد لذا بروز فساد به عوامل فرهنگی، محیطی، اداری، ویژگیهای شخصی کارکنان، فساد اقتصادی بخشی از پیمانکاران و طرفهای قرارداد بستگی دارد.
مصادیق این عوامل چیست؟
حدود۵۰ مورد از این عوامل شناسایی شدهاند. نظیر... تعدیل قراردادها و الحاق مکرر به بهانه اضافه پرداخت، صدور مجوز ترک تشریفات بدون کار کارشناسی و ارزیابی دقیق توسط صادر کنندگان مجوز ترک تشریفات، اخذ نکردن تضامین قانونی مناسب، تاخیر در اجرای پروژهها و اخذ نکردن خسارت از پیمانکاران، ضعف تعدادی از کمیسیونهای معاملات و نداشتن تخصص آنها، شفاف نبودن اسناد و شرایط مناقصات، برگزاری مناقصههای محدود و تبدیل پیمانهای بزرگ به پیمانهای کوچکتر، ضعف کارشناسی در طراحی اولیه، مکان یابی، توجیه اقتصادی و فنی طرحها، تنظیم پروژهها و بودجه، نبود سیستم نظارتی بهنگام به منظور کنترل و تطبیق اعمال کارکنان با شرح وظایف آنها، آشنا نبودن بعضی مدیران با قوانین و مقررات.
رویکردها و راهبردهای بازرسی در شرایط فعلی چگونه است؟
مهمترین رویکرد ما توسعه فرهنگ خود کنترلی واثر بخشی نظارتهاست.
سید رحیم عقیق مدیر کل بازرسی 6 برای دستیابی به اهداف با این رویکرد چه مواردی را باید در نظر گرفت؟
اثر بخشی نظارتها، کمک به پویایی و کارآمدی سازمان، توسعه فرهنگ خودکنترلی، تقویت روحیه قانون پذیری و قانونمداری، تقدم پیشگیری، بر مبارزه با فساد با استناد به اسناد منتشره از همایشهای جهانی مبارزه با فساد، حصول اطمینان از حسن جریان امور و اجرای قوانین و مقررات، پایبندی به منشور اخلاقی تدوین و ابلاغ شده به بازرسان با محورهایی چون «انصاف، اعتدال، پیشگیری، آسان سازی انجام پروژهها، قانونمداری، رعایت حریم افراد، امانتداری و...»، بهرهمندی از تجارب کشورهای موفق در امر مبارزه با فساد، همکاری با مدیران در زمینه ایجاد عزم مدیریتی در ارتقای سلامت اداری و ایجاد بستر ضد فساد، شناسایی مجموعه بازرسی به عنوان عامل آرامش بخش در انجام امور و پرهیز از تنش و مداخله در امور غیر مرتبط.
*انتصاب شایسته مدیران ضد فساد است
مناسبترین راهکارها برای پیشگیری از تخلف و فساد در صنعت نفت چه راهکارهایی هستند؟
به عنوان مهمترین راهکارها میتوان گفت: تعامل مدیران و واحدهای نظارتی برای ایجاد عزم مدیریتی شاخصترین راهکار در مبارزه با فساد است. همچنین، تدوین دستور العملهای جامع ضد فساد، پاک بودن واحدهای نظارتی، آموزش عمومی پرسنل، روان سازی امور اداری و قراردادی، انتصابهای مناسب و شایسته، ارزیابی مستمر، نهادینه کردن ارزشهای دینی، اخلاقی و ملی، انتشار موضوع و شرایط قراردادها در سامانه ملی، استفاده موثر از سیستمهای یارانهای، ایجاد بستر ضد فساد و شفاف سازی امور، تربیت حسابرسان و بازرسان حرفهای و تأمین نیرو در حد ضرورت، سرعت رسیدگی به گزارشها و شکایات واصله،تأکید بر مبانی اقناعی در رسیدگی و اقناع شاکی و متشاکی.
آقای عقیق افزود: انتصاب مدیران با چند گرید اختلاف پایه سازمانی، به سازمان آسیب جدی زده و متاسفانه به این امر توجه نشده است. خوب آنها در گذشته برای این امر توجیهاتی کردهاند اما واقعا استدلالهای قابل قبولی نیست.
سازمانی نظیر صنعت نفت بسیار بزرگ و وزین است، نمیشود یک مدیر با پایه سازمانی پایین را منصوب کرد بعد توقع تحقق و اجرای برنامه ریزیها در زمان بندی مشخص را داشت.
به مدیریت در سیستم وزارت نفت آسیب جدی وارد شده است، تعارف نداریم، سازمانی که مدیریت آن آسیب پذیر شد دیگر نباید توقع رشد و توسعه از آن داشت.
از دلایل تحقق نیافتن برنامه ریزیها بکارگیری مدیریتهای نسجیده بوده است.
*بدون هیاهو مفاسد را کشف میکنیم
تأکید شما بیشتر بر کدام نوع بازرسی است؟ کشف تخلف؟ شناسایی متخلف؟ یا جلوگیری از بروز تخلف؟ البته بازرسی وظیفهای گسترده دارد.
ما بنا داریم بسترهای لازم را جهت جلوگیری از بروز تخلف آماده کنیم و در عین حال با تمام تلاش و جدیت تخلفها را کشف و متخلفان را شناسایی کنیم. اما در روند این اقدامات قصد از میان بردن امنیت شغلی افراد، غوغاسالاری و هیاهو را نداریم.
اجازه بدهید شفافتر بپرسم به نظر شما در مجموعه دستگاههای وابسته به وزارت نفت بیشترین تخلفها در کدام حوزهها اتفاق میافتد؟
بیشترین موارد تخلف را در مناقصات، قراردادها، امور مالی و پرداختها و پروژهها میبینیم.
* برگزاری مناقصه محدود مسئله آفرین است
گلوگاههای مهم کدام هستند؟ در طراحی پروژهها بعضاً طوری عمل میشود که مسئولان الزاماً به سوی پیمانکاران یا دستگاههای ساخته شده توسط تولید کنندگان خاصی هدایت میشوند و از سوی دیگر برآوردهای اولیه نیز دقیق نیست.
در مواردی ارزیابی کیفی پیمانکاران با شاخصهای درستی انجام نمیشود و در ارزشگذاری آنها عدالت رعایت نمیشود.
ترک تشریفات و علاقه به استفاده از ماده ۲۹ و نیز برگزاری مناقصه محدود میتواند مسئله آفرین باشد.
همچنین، بعضی قراردادها از استحکام فنی و حقوقی لازم برخوردار نیستند. و بر انجام پروژهها نظارت کافی وجود ندارد و اغلب پروژهها با تأخیرهای غیر قابل توجیهی به پایان میرسد یا سالها نیمه کاره میمانند.
برای هماهنگی میان دستگاههای نظارتی مختلف و پرهیز از موازی کاری چه تدابیری اندیشیدهاید؟
هم اکنون میان بازرسی وزارت نفت و دستگاههای نظارتی درون سازمانی و دستگاههای نظارتی برون سازمانی و قانونی ارتباط تنگاتنگی وجود دارد و با تعامل و همراهی و همکاری بیشترین هم افزایی را داریم.
*نام و نشان شاکیان محفوظ است
بعضاً شکایتهای اشخاص حقیقی یا شرکتها و پیمانکاران حقوقی موجب گره خوردن کار آنها میشود و دستگاه متشاکی ممکن است با آنها برخورد مناسبی نداشته باشد. برای چنین مواردی چه تدبیری اندیشیدهاید؟
بازرسان توجیه هستند که نام و نشان شاکیان باید محفوظ بماند و بازرسی نیز در همه موارد مراقب است تا دستگاههای متشاکی به قصد تنبیه و انتقام گیری محدودیتها و مشکلاتی را برای شاکیان با اسامی مشخص ایجاد نکنند. البته مواردی از بیعدالتی در برخورد با شاکیان دیده شده که هم با متخلفان برخورد شده و هم این که برخورد خواهد شد.
شکایتهای بینام و نشان شاکی چه سرانجامی در بازرسی خواهند داشت؟
درصد بالایی از اینگونه شکایات قابل پیگیری نیستند. در ماده ۱۳شرح وظیفه سازمان بازرسی کل کشور نیز بر این نکته تاکید شده است. لذا از همکاران تقاضا داریم شکایات را با ذکر نام یا تلفن ارسال کنند و اگر ملاحظاتی دارند که نام آنها محفوظ بماند قید کنند و ما اطمینان میدهیم که امانتداری داشته باشیم ولی اگر مستندات گزارشی از اتقان کافی برخوردار باشد رسیدگی میکنیم. / پایان بخش اول
مدیرکل بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات وزارت نفت، پای تخته سفید دفتر کارش آمار و ارقامی را به ما نشان داد که در بخشهای بعدی از آنها خواهیم گفت.
گفتگو: ابراهیم معنوی
